امروز   یکشنبه   مورخ   01/مهر/1397   ساعت 17:41
کانال تلگرام
صفحه اینستاگرام
کانال آپارات
سامانه DMIS
تالار گفتمان
سامانه RaroMIS
نقشه 1
نقشه 2
گروه : اخبار
تاریخ انتشار : 08/شهریور/1396
نویسنده : سید مصطفی مرتضوی
تعداد بازدید : 713
کد خبر : 1721
یک روز در آشیانه ناوگان امداد هوایی ایران؛

گاهی تصاویر منتشرشده از مناطق حادثه‌دیده وقتی نشان می‌دهد که یکی از این ماشین‌های کمتر شناخته‌شده جایی را پیدا می‌کند و می‌نشیند، دور تا دورش را مردم آسیب‌دیده و کودکان آشفته می‌گیرند و دوباره وقتی خوب به چهره‌های پریشان مردم آسیب‌دیده نگاه می‌کنید، می‌فهمید که چقدر این آهن‌آلات نسبتا بزرگ و حجیم باعث «آرامش» می‌شود. ماشین‌هایی که برخلاف آن صدای ناهنجار و چهره‌های زمخت وقتی از دور نمایان می‌شوند، انگار پیام شادی برای مردم آسیب‌دیده آورده‌اند.

 

حمیدرضا عظیمی- شهروند|  دنیای هلی‌کوپترهای امدادی، بالگرد، چرخ‌بال یا هر چه که نام دارد، چگونه است؟ این وسیله قرار است چه کند و چطور به کار نیروهای امدادی بیاید؟ اینها سوالاتی است که هر بار كه یکی از آن هلی‌کوپترها، بالگردها یا چرخ‌بال‌های امدادی (با آن رنگ سرخ و سفید که آرم هلال‌احمر را هم بر خود دارد، در تصویر تلویزیونی یا عکس و...) به چشم می‌آید، مطرح خواهد شد.

گاهی تصاویر منتشرشده از مناطق حادثه‌دیده وقتی نشان می‌دهد که یکی از این ماشین‌های کمتر شناخته‌شده جایی را پیدا می‌کند و می‌نشیند، دور تا دورش را مردم آسیب‌دیده و کودکان آشفته می‌گیرند و دوباره وقتی خوب به چهره‌های پریشان مردم آسیب‌دیده نگاه می‌کنید، می‌فهمید که چقدر این آهن‌آلات نسبتا بزرگ و حجیم باعث «آرامش» می‌شود. ماشین‌هایی که برخلاف آن صدای ناهنجار و چهره‌های زمخت وقتی از دور نمایان می‌شوند، انگار پیام شادی برای مردم آسیب‌دیده آورده‌اند.

صدای مهیب اما...

اساسا این شیوه کار مختص نیروهای امدادی در تمام دنیاست. برنامه‌ای در صداوسیمای استان‌ها و مهمتر از همه شبکه پنج تلویزیون به نام «حوادث واقعی» پخش می‌شود که هر قسمت داستان مستند‌سازی‌شده یکی از حادثه‌دیدگان است. به ‌عنوان نمونه مثلا یک‌بار نشان می‌دهد که فلان شخص هوس پیاده‌روی در «گرند کانیون» كرده است و وقتی اقدام به این عمل می‌کند دچار حادثه می‌شود. بار دیگر داستان گروهی است که در جنگل به شکار می‌روند و خرس به یکی از اعضای گروه حمله می‌کند و...! دقیقا در تمام این موارد همیشه یک صحنه وجود دارد که مربوط به موضوع امروز ماست. آن صحنه وقتی است که صدای بالگرد از دور و در اوج ناامیدی به گوش حادثه‌دیدگان می‌رسد و دقیقا در این صحنه‌هاست که می‌شود فهمید صدای مهیب این غول آهنی، هنگام حادثه، از بهترین موسیقی‌ها هم شنیدنی‌تر است. این داستان‌ برای این مطرح شد که این غول‌های نخراشیده و نتراشیده آهنی یک بخش از کارشان این است که در صحنه حاضر می‌شوند اما بخشی دیگرش هم این است که معمولا یک تیم از آنها مراقبت می‌کند تا بتوانند یک ساعت پرواز کنند.

پای صحبت یک تکنيسین

هفته‌ای که گذشت گذرم (البته با هدف و برنامه‌ریزی قبلی) به «سازمان امداد‌و‌نجات» هلال‌احمر جمهوری اسلامی ایران افتاد. سازمانی که مسئولیت امداد‌و‌نجات جاده‌ای و امداد‌و‌نجات در حوادث طبیعی را به‌عنوان زیر بخش جمعیت هلال‌احمر برعهده دارد. این سازمان بخشی به نام امداد هوایی دارد که رتق و فتق امور امداد هوایی بر عهده آنهاست. بالگردها و هلي‌كوپترهای امداد‌و‌نجات همه‌اش در اختیار این مجموعه است و مسئولیت نگهداری از بالگردهاي امدادی نیز به این بخش یا واحد سپرده شده است.

قاسم زنگانه «تکنیسین» تعمیر و مراقبت از این غول‌های فلزی است (غول فلزی به این معنا نیست که خیلی بزرگ است؛ بیشتر مجموعه‌ای حجیم است با صدای ویژه و خاص خودش). آن روز «زنگانه» بخش‌های مختلف آشیانه بالگرد امداد را به ما نشان داد و به گفت‌وگو با «شهروند» نشست و به سوالات مختلف پاسخ داد؛ سوالاتی که بخشی از آن پاسخ فنی و خشک داشت و بخشی هم سوالات عمومی مخاطبان است. او در پاسخ به این سوال که «یکی از ابهامات مخاطبان درباره این وسیله پروازی سرعت آن است؛ سرعت بالگردها چقدر است یا سقف پروازی‌شان؟» گفت: راستش را بخواهید این سوال از پایه غلط است؛ بعد که در آن میانه تعجب گنگ‌و‌مبهم مخاطب خود را دید، ادامه داد: این وسیله پروازی اصلا به خاطر سرعتش به کار گرفته نمی‌شود. بالگرد بیشتر به این دلیل کارآمدی عملیاتی دارد که می‌تواند جاهایی که اصلا باند پروازی وجود ندارد، بنشیند و این قابلیت بسیار بزرگی چه برای نیروهای نظامی است که امکان دارد بخواهند به مناطق صعب‌العبور بروند یا نیروی‌های امدادی که کارشان درواقع در حین حادثه و مناطق حادثه‌دیده است.

او می‌گفت: این سوال را همه از ما می‌پرسند و دقیقا هر کسی می‌فهمد که سر کار ما با بالگرد است یا وقتی در یک منطقه آسیب‌دیده، بالگرد می‌نشیند و عده‌ای خروج ما را از پرنده می‌بینند، این نخستین سوال است که می‌پرسند: «سرعتش چقدر است»؟ پاسخ ما هم همیشه این است که بالگردها سرعت‌های مختلف و سقف پروازی متفاوت دارند؛ خلبان هم بسته به نیاز در ارتفاع خاص یا با سرعتی خاص پرنده را راهبری می‌کند. وقتی این سوال پرسیده شد که آیا شده مخاطبان از شنیدن این پرسش‌ها تعجب کنند؟ گفت: معمولا همیشه. آن هم وقتی است که می‌پرسند مثلا از تهران تا قم با بالگرد چقدر طول می‌کشد و ما جواب می‌دهیم مثلا یک یا دو ساعت و آنها‌ هاج‌و‌واج می‌مانند و می‌گویند: خب با خودرو هم که همین‌قدر طول می‌کشد و ما دوباره توضیح می‌دهیم که از این وسیله برای سرعتش استفاده نمی‌شود چون مثلا اگر باد مخالف بوزد مسیر یک‌ساعته، دو ساعت طول می‌کشد یا اگر باد موافق باشد، مسیر با زمان کمتری طی خواهد شد. به گفته زنگانه، این مهمترین سوال مردم است که همیشه هم با جواب دلخواه آنها همراه نیست.

بیشتر بدانیم

داخل یکی از این پرنده‌ها به نام ٤١٢ (پرنده اصطلاحی است که اهالی پرواز برای هواپیما یا بالگرد به کار می‌برند) که تعدادی از آنها در آشیانه سازمان امداد‌و‌نجات پارک شده، دو ردیف صندلی وجود دارد که نشان می‌دهد این نوع پرنده می‌تواند تعدادی خدمه یا مسافر هم با خود حمل کند. «در هر پرواز امدادی یک تیم امدادی-پزشکی متشکل از افرادی که نیاز است و اولویت دارد در تیم باشند، باید در بالگرد حضور داشته باشند که آن را مسئولان امدادی با توجه به ضرورت‌ها تشخیص می‌دهند؛ مضاف بر آن یک نفر تکنیسین تعمیر و مراقبت و دو نفر خلبان و کمک‌خلبان حتما باید در پرواز باشند.» زنگانه اینها را با وسواس می‌گفت و سعی می‌کرد کسی را از قلم نیندازد. او تأکید داشت: در مورد بالگرد به‌ویژه مدل ٤١٢ حرف می‌زنم، با توجه به حجم سوختی که می‌تواند حمل کند، حدودا ٣,٥ ساعت می‌تواند پرواز کند. در مورد افرادی که باید در پرواز باشند، توضیح دادم؛ اما بین مدل ٤١٢ و مدل «میل» تفاوت‌هایی وجود دارد؛ یعنی در ٤١٢ سه نفر شامل خلبان و کمک‌خلبان و تکنيسین پرواز حضور دارند و در بالگرد «میل» یک نفر هم به‌عنوان «مهندس پرواز» حضور دارد. او درباره سقف پروازی ٤١٢ هم گفت: سقف پروازی این پرنده حدود ٢٠هزارپاست.

زنگانه می‌گفت: درباره وظیفه تکنیسین پرواز یا همان چیزی که شما به‌عنوان تکنیسین تعمیر و مراقبت به کار بردید، باید بگویم، وظیفه اصلی تکنيسین تأیید صحت بالگرد است تا بخش «فنی» صحت بالگرد را تأیید نکند کسی نمی‌تواند از بالگرد استفاده کند. حتی نمی‌تواند استارت بزند؛ اگر هم ایرادی به وجود آمد، باید آن ایراد را تکنیسین برطرف کند.

دنیای بالگردها دنیای عجیبی است. همه‌شان یک گوشه منتظر می‌نشینند تا بتوانند در لحظاتی به کار آیند که لحظات سخت و نفسگیر حادثه است. بعید است این احجام بی‌جان و بی‌احساس تمایلی داشته باشند که براي خودی نشان‌دادن یا پرواز در آسمان که نماد آزادی و رهایی است، راضی باشند حادثه رخ دهد و آنها ماموریت پیدا کنند.

آنها منتظر حادثه نمی‌مانند؛ دوست هم ندارند حادثه بیاید با این واسطه از گوشه تنگ و حتی تاریک آشیانه خارج شوند و راهی آسمان که چه، می‌خواهند پرواز کنند. صد ‌سال سیاه که چنین چیزی نخواهند و اگر زبان می‌داشتند این را فریاد می‌کردند. خلبان‌های بالگرد امدادی، او هم به نیابت از بالگردش همین را می‌گویند: «‌ای کاش هیچ وقت حادثه‌ای رخ ندهد! ‌ای کاش اصلا ما بیکار بمانیم!»

توضیحات «قاسم زنگانه» هنوز هم ادامه داشت. کلی حرف زد تا بتواند مسائل مربوط به بالگردهای امدادی را طرح کند. به‌ویژه آن‌جا که درباره موضوعات فنی حرف می‌زد و به‌قاعده آدم‌های غیرفنی هم از این حرف‌ها هیچ سر در نمی‌آورند. او اصطلاحاتی را به کار می‌برد که بعید است مخاطب هم آن را بخواند و از حرف‌های خشک فنی خوشش بیاید؛ اما اگر قرار باشد از کلیات راهبری بالگرد اطلاع کسب شود. این نکته به‌ضرورت تأکید می‌شود که در کابین بالگردهای امدادی (نظامی هم تقریبا به همین شکل است) یک صفحه پر از چیزهایی شبیه سرعت‌سنج «پیکان» است اما کوچکتر؛ پر است از عقربه و... که هر کدام مختص نشان‌دادن چیزی است، چند پدال و دستگیره هم وجود دارد. وقتی از «تکنیسین پرواز ٤١٢» درباره این ادوات پرسیده شد، توضیح داد: خودرو‌های آموزش رانندگی را که دیده‌اید؟ یک طرف راننده تحت آموزش است و یک طرف دیگر مربی. دقیقا هر چه زیر پای راننده وجود دارد، زیر پای مربی هم هست. بالگرد تقریبا همان‌طور است. زیر پای خلبان دو پدال وجود دارد و سمت چپش یک دستگیره بزرگتراز ترمز دستی خودرو یا جویستیک و ....

نام تخصصی آن چیزی که شبیه جویستیک سمت خلبان وجود دارد، «کالکتیو» (collective) است که خلبان به وسیله آن، پرنده را بالا و پایین می‌برد. اگر دقت کنید یک اهرم هم هست که وقتی خلبان می‌نشیند، بین پاهای خلبان قرار می‌گیرد که به آن «سایسلیس» (cyclic) می‌گویند. خلبان توسط این اهرم پرنده را به طرفین و جلو و عقب هدایت می‌کند. زیر پاهای خلبان هم چند پدال شبیه گاز و کلاج خودرو وجود دارد که با آن بالگرد را به چپ یا راست هدایت می‌کند. بالگرد ٤١٢، دقیقا ٣٣٧ گالن سوخت از نوع «یو.اس» می‌تواند حمل کند که حدود ١٤٠٠لیتر است. این سوخت «یو.اس» همان سوخت.